disco-polo) Czy tekst piosenki można okrzyknąć mianem literatury? Chyba tak, skoro potra­ fi istnieć niezależnie od muzyki. Jako „sa­ moistne tw ory” teksty te m ogą stanowić d obrą literaturę (tu w ystarczy w ym ienić nazwisko Agnieszki Osieckiej utożsam ia­ nej zazwyczaj z piosenką, choć przecież każdy z jej tekstów może stanowić wybitne dzieło literackie niezależnie od muzyki, któ­ ra pełni tu jedynie rolę „podbarwiacza”, tu­ dzież narzędzia marketingowego - ułatwio- ne i s z y b k ie d o ta rc ie do m a s o w e g o odbiorcy). I odwrotna sytuacja. W ystarczy przypomnieć sobie jak fantastycznie zro­ sły się w naszej świadomości wybitne wier­ sze z popularną muzyką. Dość wymienić Bema pamięci żałobny rapsod - w wykona­ niu Czesława Niemena, mickiewiczowską Niepewność w interpretacji Marka Grechu­ ty, czy Nic dwa razy się nie zdarza - Wisła­ wy Szymborskiej brawurowo zaśpiewany przez Korę. Trochę inaczej wygląda sprawa jeśli w eźm iem y pod lupę piosenkę dla dzieci. W latach 80. sukcesy odnosiła Natalia Ku­ kulska, a jej płyta „Bajki Natalki” osiągnęła status platynowej! Potem „u m u zyka ln ić” w iersze Brzechwy starał się (z mniejszym czy większym skutkiem ) Andrzej Korzyń­ ski, tw orząc ścieżkę dźw iękow ą do filmu Akadem ia Pana Kleksa, ostatnio zaś po­ pularny skądinąd aktor - M ichał Żebrow ­ ski nagrał płytę z interpretacjam i m uzycz­ nymi w ybitnych w ierszy dla dzieci. To nie były ju ż je d n a k sp ektakularne sukcesy. Płyty z tego rodzaju nagraniami nie sprze­ d a ją się tak dobrze ja k choćby piosenki religijno-dziecięcego zespołu Arka Noego. Teksty Arki w znacznym stopniu nawiązują do Ewangelii. Sądzę, że nie zawsze są ro­ zum iane przez najm łodszych odbiorców. Łatw y przykład - ilu z podśpiew ujących w esoło m alców wie kim był św ięty Ignacy Joyola, Tomasz z Akwinu, bądź co ozna­ cza wykrzykiwany refren jednej z piosenek „A lle lu ja !” . M ożna zatem z a ry z y k o w a ć tezę, że tekstu piosenki dziecko nie inter­ pretuje. Ta część piosenki nie jest tak w aż­ na ja k rym, rytm i muzyka. No, bo ja k w y­ tłumaczyć fakt, że maluchy z taką lubością śpiewają piosenki zespołu Łzy, o tym, że (...) podczas wakacji kochali się nam ięt­ nie w m ęskiej ubikacji (...)? Przed rokiem m iałam przyje m n o ść uczestniczyć w „Pożegnaniu wakacji na sta­ dionie” zorganizowanym przez je d n ą z du­ żych bibliotek miejskich. Punktem kulmina­ cyjnym imprezy był „Play back show”. Dzieci interpretowały piosenki znanych wykonaw­ ców. Na 10 uczestniczących w zabawie maluchów, aż 9 wybrało repertuar zespołu Łzy, tudzież popularnej grupy Ich Troje. Tyl­ ko jeden chłopiec odważył się zaśpiewać p io s e n k ę ty p o w o d z ie c ię c ą , d o b rą , z ładnym tekstem W andy Chotomskiej - A ja mam psa. W ykonanie i sama piosen­ ka spotkały się z dezaprobatą ze strony p u b lic z n o ś c i. M a lu c h y w o la ły s łu c h a ć o tym, że (...) pokaże ci czym moja m i­ łość je st, dla ciebie zabije się (...) albo popiskiwały namiętnie: (...) za ten szam ­ pan tuż przed i za papieros tuż po (...). W tym momencie należy sobie zadać pytanie - Czy istnieją zatem dobre teksty p io s e n e k dla d z ie c i, czy te ż m a lu c h y z powodu braku odpowiedniego repertuaru, zmuszone s ą sięgać po wyżej wymienione piosenki, przeznaczone raczej dla dorosłej, niezbyt wyrafinowanej publiczności? A może też dzieci z premedytacją i pełną świadomością wybierają pełne seksu, krwi oraz brutalności piosenki tak natarczywie lansowane przez wszechobecne media? Odnoszę wrażenie, że nie jest to nowe zjawisko. Popularność tekstów piosenek zespołów Łzy czy Ich Troje wydaje się swo­ istą kontynuacją popularnego przed kilku- nasty laty nurtu disco-polo. W szak utwory stanowiące żelazny repertuar tzw. „muzyki chodnikowej” - Majteczki w kropeczki czy Mydełko Fa też zostały niegdyś „wchłonię­ te do krwiobiegu” dzieci, też zostały przez nie pokochane - mimo, że nie dla nich były przecież stworzone. Czy zjawiska, o których piszę są za­ tem wyłącznie dom eną naszych czasów? Odpowiedź na to pytanie je st prosta. Otóż - nie! Dzieci od zawsze „p rzejm ow ały” na swój użytek literaturę tw o rzo n ą z m yślą o dorosłych. Rys. Rozalia Szypuła Nie będę się w tym miejscu rozwodzić nad twórczością Dumasa, Defoe, czy Swifta. Podam przykład z najbliższego mi po­ dwórka - przykład ballady zbójnickiej. Ballada - to krótki utwór epicki, opo­ wiadający o dramatycznych wydarzeniach, których istotą jest przekroczenie pewnych przyjętych, czy to społecznych, czy obycza­ jowych, norm. O czyw iście, odnajdujem y tu motyw „winy i kary”, a ukaranie winnego jest tak istotnym elementem, że pełni rolę punktu kulminacyjnego. Balladzie zazwyczaj towa­ rzyszy muzyka. Ballady zbójnickie są specyficzne. Tu­ taj też odnajdujemy motyw „winy i kary” oraz karanie winnych - zbójników, lecz sympatia odbiorcy nie jest po stronie praworządności, ale złoczyńców. Paradoksalnie, to zbójnicy w oczach ludu zyskują swoiste rozgrzesze­ nie, a wszyscy, którzy walczą z grabieżami, rozbojami i gwałtami, stają się napiętnowani. Dla ludu zbójnicy są bohaterami - bo sąjed- nymi z nich. Ballady zbójnickie są krwawe i dosad­ ne. Owa dosadność stanowi jednak o ich autentyczności i świeżości. Ballady żywiec­ kie można podzielić na kilka grup tematycz­ nych - związanych z kłusownictwem, miło­ 45 ścią (również tą fizyczną) do dziewcząt, ukrywaniem się przed wojskiem, opuszcza­ niem leśnych kryjówek przed zimą, chowa­ niem skarbów oraz rabow aniem . Grupę najliczniejszych i najrzewniejszych zara­ zem ballad stanow ią jednak te opowiada­ jące o pojmaniu zbójników i o okrutnych mi żywieckiej” - autorstwa Józefa Miksia. Miała mamuleńka syneczka jednego, a z tego syneczka bandytę wielkiego. Jak go wychowała i pielęgnowała, zaraz go z młodości do więzienia dała. Brzęczały łańcuszki, brzęczały kajdany, ja k go prowadziły wadowskie ziandary. Jak go prowadzili orkiestra mu grała, ludzie się patrzyli, luba jego mdlała. Oj, wy głupcy ludzie, cóż się dziwujecie, biorą mi kochanka ju ż na całe życie. Więzienie, więzienie i te grube klucze, niejeden młodzieniec tu zakończył życie. Nietrudno się domyślić, że syn owej kochającej matki, został pojm any przez żandarmów z Wadowic (tam znajdowało się najbliższe więzienie) właśnie za zbójowa­ nie. Powodów, dla których młodzi mężczyź­ ni oddawali się takiej profesji było co naj­ mniej kilka. Ukrywano się w lasach przed ciężką i w ieloletnią służbą w wojsku, przed sankcjami grożącymi biednym chłopom za kłusowanie w „pańskich lasach” itp. Nie każdy zatem „wyjęty spod prawa” był groź­ nym przestępcą. Niemniej powyższy tekst opowiada o tym, że w momencie pojmania zbójnika ludzie patrzyli spokojnie na to w i­ dowisko i dziwiła ich reakcja zrozpaczonej matki i mdlejącej kochanki. Czyżby nie ro­ zumieli tego, że (...) niejeden m łodzieniec tam zakończył życie? Tekst przytoczonej ballady idealnie pasuje do współczesnych małomiasteczko­ wych realiów. Nic dziwnego, że popularny zespół disco-polo - Boys dokonał bardziej, lub mniej świadomej trawestacji, uwspół­ cześniając nieco opowieść o nieszczęśni­ ku. W adowickie więzienie zostało tu zastą­ pione popraw czakiem , a przygryw ająca sm utnem u w yd a rze n iu o rkie stra - m u­ zyczką (prawdopodobnie mechaniczną). Miała matka syna, syna jedynego. Chciała go wychować na pana wielkiego. Niech żyje wolność, wolność i swoboda Niech żyje zabawa i dziewczyna młoda! Jak go wychowała, wypielęgnowała. I do poprawczaka oddać go musiała. Gdy go zabierali muzyczka mu grała. Ludziska się śmiali, dziewczyna płakała. Oj wy ludzie, ludzie, co wy tu robicie. Zabieracie chłopca mi na całe życie. W tym momencie wypada sobie zadać pytanie, czy jest to plagiat ballady zbójnic­ kiej, czy też zaryzykować tezę, że rodzimi twórcy „muzyki chodnikowej” pełnymi gar­ ściami czerpali z tradycji, z kolei ballady zbójnickie były prototypem, czy raczej ów­ czesnym odpowiednikiem disco-polo? Istotnie, pomiędzy tymi dwoma nurtami paralela zarysowuje się bardzo wyraźnie. Piosenki z kręgu nurtu disco-polo po­ dobnie ja k owego czasu zbójnickie ballady też „rejestrowały” to, co wydarzyło się na najbliższym podwórku, opisywały sytuacje niezbyt w yszukanym - prostym, obiego­ wym językiem , skierowane były do niezbyt w ysublim ow anego odbiorcy, ale chętnie „p rz e jm o w a n e ” i u p o w s z e c h n ia n e były przez dzieci i m łodzież. Bez w ą tp ie nia w pewnym momencie były też bardzo po­ trzebne określonej społeczności. NA LADACH